प्रतिनिधी प्रधान भीमचंद्र दामोदर.
जालना:स्वामी विवेकानंद वरिष्ठ महाविद्यालया मध्ये आज डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा वर्धापन दिवस साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. सुधाकर जाधव सर, डॉ. आलंटे सर, डॉ. गाते सर, डॉ. मुळे सर, डॉ. अवसरमोल सर, तसेच सर्व प्राध्यापक व शिक्षकेतर कर्मचारी उपस्थित होते.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाली. मराठवाड्यासारख्या शैक्षणिकदृष्ट्या मागासलेल्या प्रदेशात उच्च शिक्षणाची दारे अधिक व्यापकपणे खुली करण्याच्या दृष्टीने या विद्यापीठाची स्थापना हा अत्यंत महत्त्वाचा ऐतिहासिक टप्पा मानला जातो.
त्यावेळी विद्यापीठाचे नाव ‘मराठवाडा विद्यापीठ’ असे होते आणि त्याचे मुख्यालय औरंगाबाद येथे होते. मराठवाड्यातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी पुणे, मुंबई किंवा इतर दूरच्या शहरांकडे जावे लागू नये, तसेच या प्रदेशात ज्ञान, संशोधन आणि सामाजिक प्रबोधनाची चळवळ रुजावी, हा विद्यापीठाच्या स्थापनेमागील प्रमुख उद्देश होता.
नामांतराचा ऐतिहासिक संघर्ष
या विद्यापीठाच्या इतिहासातील सर्वात महत्त्वाचा आणि सामाजिक परिवर्तनाशी निगडित अध्याय म्हणजे विद्यापीठ नामांतर आंदोलन.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे शिक्षण, समता, सामाजिक न्याय आणि वंचितांच्या हक्कांसाठी आयुष्यभर लढले. त्यांच्या कार्याचा गौरव आणि त्यांच्या विचारांना अभिवादन म्हणून मराठवाडा विद्यापीठाला त्यांचे नाव देण्याची मागणी पुढे आली.
१९७८ मध्ये महाराष्ट्र विधानमंडळाने मराठवाडा विद्यापीठाच्या नामांतराचा निर्णय घेतला. मात्र या निर्णयानंतर मराठवाड्यात मोठ्या प्रमाणावर सामाजिक संघर्ष निर्माण झाला. नामांतराच्या मागणीसाठी अनेक कार्यकर्ते, विद्यार्थी आणि सामाजिक चळवळीतील लोकांनी प्रदीर्घ संघर्ष केला. या आंदोलनाला महाराष्ट्राच्या सामाजिक इतिहासात विशेष स्थान प्राप्त झाले.
अनेक वर्षांच्या संघर्षानंतर १४ जानेवारी १९९४ रोजी विद्यापीठाचे नामकरण ‘डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ’ असे करण्यात आले. या ऐतिहासिक निर्णयामुळे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे नाव मराठवाड्याच्या उच्च शिक्षणाच्या केंद्राशी कायमचे जोडले गेले.
वर्धापन दिनाचे महत्त्व
२३ ऑगस्ट हा विद्यापीठाच्या स्थापनेचा दिवस असल्यामुळे वर्धापन दिन हा केवळ उत्सवाचा दिवस नाही, तर मराठवाड्यातील शिक्षणाच्या विकासाचा, सामाजिक परिवर्तनाचा आणि ज्ञानाच्या प्रसाराचा स्मरणदिन आहे.
या विद्यापीठाने गेल्या अनेक दशकांत मराठवाड्यातील असंख्य विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून दिली. विविध शाखांमध्ये शिक्षण, संशोधन आणि सामाजिक प्रबोधनाला चालना देत विद्यापीठाने मराठवाड्याच्या शैक्षणिक विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.
२३ ऑगस्ट २०२६ रोजी विद्यापीठाचा ६८ वा वर्धापन दिन साजरा होत आहे. या निमित्ताने विद्यापीठाच्या स्थापनेपासून आजपर्यंतच्या प्रवासाचे स्मरण करणे, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या शैक्षणिक विचारांचा प्रसार करणे आणि ‘शिक्षण हे सामाजिक परिवर्तनाचे प्रभावी साधन आहे’ हा संदेश नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
वर्धापन दिनाचा संदेश:
“ज्ञानाच्या प्रकाशातून सामाजिक परिवर्तन घडते; आणि सामाजिक न्यायाच्या वाटेवर शिक्षण हीच सर्वात मोठी ताकद आहे.”
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या वर्धापन दिनानिमित्त हार्दिक शुभेच्छा!
ज्ञान, समता, स्वातंत्र्य आणि सामाजिक न्यायाचा विचार अधिक बळकट होवो, हीच शुभेच्छा!