ठाणे प्रतिनिधी :- माया खिल्लारे
भारताच्या आर्थिक इतिहासात १ एप्रिल हा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. या दिवशी भारताचे महान विचारवंत, अर्थतज्ज्ञ आणि भारतीय संविधानाचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या *“The Problem of the Rupee”* या ग्रंथाची विशेष आठवण केली जाते.
ग्रंथाची पार्श्वभूमी
“द प्रॉब्लेम ऑफ रुपी” हा ग्रंथ 1923 साली प्रकाशित झाला. त्या काळात भारत ब्रिटिशांच्या अधिपत्याखाली होता आणि देशाची अर्थव्यवस्था पूर्णपणे ब्रिटिश धोरणांवर अवलंबून होती. रुपयाच्या मूल्यामध्ये सातत्याने होणारे चढ-उतार, महागाई आणि आर्थिक अस्थिरता यामुळे सामान्य जनतेला मोठ्या अडचणींना सामोरे जावे लागत होते.
आंबेडकरांचे सखोल विश्लेषण
या ग्रंथात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी भारतीय चलनव्यवस्थेचा सखोल अभ्यास केला. त्यांनी ब्रिटिशांनी राबवलेल्या ‘गोल्ड एक्सचेंज स्टँडर्ड’ धोरणावर कठोर टीका केली. आंबेडकरांनी स्पष्टपणे सांगितले की, या धोरणामुळे भारताच्या अर्थव्यवस्थेला नुकसान होत आहे.
त्यांनी रुपयाची स्थिरता राखण्यासाठी आणि आर्थिक समतोल साधण्यासाठी स्वतंत्र व सक्षम केंद्रीय बँकेची गरज अधोरेखित केली.
रिझर्व्ह बँकेच्या स्थापनेत योगदान
आंबेडकरांच्या या विचारांचा मोठा प्रभाव नंतर भारतात रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) स्थापन करण्यावर झाला. 1935 मध्ये RBI ची स्थापना झाली आणि भारताच्या आर्थिक धोरणात स्थैर्य आणण्याचा मार्ग मोकळा झाला.
आजच्या काळातील महत्त्व
आजही “द प्रॉब्लेम ऑफ रुपी” हा ग्रंथ अर्थशास्त्राच्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि संशोधकांसाठी मार्गदर्शक मानला जातो. जागतिक अर्थव्यवस्थेतील बदल, चलनवाढ आणि वित्तीय धोरणे समजून घेण्यासाठी हा ग्रंथ अत्यंत उपयुक्त आहे.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे केवळ समाजसुधारक नव्हते, तर ते एक द्रष्टे अर्थतज्ज्ञही होते. “द प्रॉब्लेम ऑफ रुपी” या ग्रंथातून त्यांनी भारताच्या आर्थिक स्वातंत्र्याचा पाया घातला. १ एप्रिल हा दिवस त्यांच्या या अमूल्य योगदानाची आठवण करून देतो आणि नव्या पिढीला आर्थिक विचारसरणीची दिशा दाखवतो.