ठाणे प्रतिनिधी : माया खिल्लारे
मुंबई, 21 फेब्रुवारी – दरवर्षी 21 फेब्रुवारी रोजी जगभरात अंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिवस साजरा केला जातो. भाषिक विविधतेचे जतन, मातृभाषेचे महत्त्व आणि स्थानिक भाषांच्या संवर्धनाबाबत जागरूकता निर्माण करण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो.
युनेस्कोने *(UNESCO)* 1999 साली 21 फेब्रुवारी हा दिवस अंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिवस म्हणून घोषित केला. 1952 मध्ये बांगलादेशातील (तेव्हाच्या पूर्व पाकिस्तान) ढाका येथे विद्यार्थ्यांनी आपल्या मातृभाषा बंगालीला अधिकृत मान्यता मिळावी यासाठी आंदोलन केले होते. या आंदोलनात काही विद्यार्थ्यांनी बलिदान दिले. त्यांच्या स्मरणार्थ हा दिवस भाषिक हक्क आणि मातृभाषेच्या सन्मानाचा प्रतीक म्हणून साजरा केला जातो.
मातृभाषा ही व्यक्तीच्या विचारांची, संस्कृतीची आणि ओळखीची पायाभूत भाषा असते. शिक्षणाची सुरुवात मातृभाषेतून झाल्यास मुलांची समज, आत्मविश्वास आणि बौद्धिक विकास अधिक प्रभावीपणे होतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
त्यामुळे प्राथमिक शिक्षण मातृभाषेतून देण्यावर जागतिक स्तरावर भर दिला जात आहे.
आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात अनेक स्थानिक आणि आदिवासी भाषा लुप्त होण्याच्या मार्गावर आहेत. युनेस्कोच्या अहवालानुसार जगातील हजारो भाषा नामशेष होण्याच्या धोक्यात आहेत. त्यामुळे भाषांचे दस्तऐवजीकरण, डिजिटल माध्यमांमध्ये त्यांचा वापर आणि पुढील पिढीपर्यंत त्यांचे हस्तांतरण करणे अत्यंत आवश्यक झाले आहे.
भारत हा भाषिक विविधतेने समृद्ध देश असून येथे शेकडो भाषा आणि बोली प्रचलित आहेत. मराठीसह सर्व मातृभाषांचे जतन आणि संवर्धन करणे ही प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे. घरात, शिक्षणात आणि दैनंदिन व्यवहारात मातृभाषेचा वापर वाढवून आपण आपल्या संस्कृतीचे संरक्षण करू शकतो.
अंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिवसाच्या निमित्ताने विविध शैक्षणिक संस्था, सामाजिक संघटना आणि सांस्कृतिक गटांद्वारे भाषण स्पर्धा, निबंध लेखन, काव्यवाचन आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.
मातृभाषा ही केवळ संवादाचे माध्यम नसून ती आपल्या संस्कृतीची ओळख, परंपरा आणि भावनांचा वारसा आहे. त्यामुळे प्रत्येकाने आपल्या मातृभाषेचा अभिमान बाळगून तिचे जतन आणि संवर्धन करण्यासाठी प्रयत्न करणे, हीच या दिवसाची खरी शिकवण आहे.