ठाणे प्रतिनिधी : माया खिल्लारे
३ एप्रिल हा भारतीय सामाजिक इतिहासातील एक महत्त्वाचा आणि क्रांतिकारी दिवस म्हणून ओळखला जातो. याच दिवशी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी ‘बहिष्कृत भारत’ या निर्भीड वृत्तपत्राची सुरुवात केली. समाजातील अन्याय, विषमता आणि अस्पृश्यतेच्या अंधाराविरुद्ध आवाज उठवण्यासाठी हे वृत्तपत्र एक प्रभावी माध्यम ठरले.
त्या काळात बहिष्कृत समाजावर होणाऱ्या अत्याचारांची कुठेही दखल घेतली जात नव्हती. समाजातील प्रमुख माध्यमांनी त्यांच्या समस्यांकडे दुर्लक्ष केले होते. अशा परिस्थितीत ‘बहिष्कृत भारत’ने शोषित, वंचित घटकांना आवाज दिला आणि त्यांच्या हक्कांसाठी संघर्षाची दिशा दाखवली.
या वृत्तपत्राच्या माध्यमातून डॉ. आंबेडकरांनी सामाजिक विषमतेवर प्रहार केला आणि स्वाभिमानाची जाणीव निर्माण केली. “शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा” हा त्यांचा संदेश समाजात परिवर्तन घडवून आणणारा ठरला.
‘बहिष्कृत भारत’मधील लेखांनी अन्यायकारक प्रथा उघड केल्या, सामाजिक प्रश्नांना वाचा फोडली आणि परिवर्तनाचा मार्ग दाखवला. त्यामुळे हे वृत्तपत्र केवळ माहिती देणारे माध्यम न राहता सामाजिक क्रांतीचे एक प्रभावी व्यासपीठ बनले.
या चळवळीमुळे दलित समाजात शिक्षणाची जागृती झाली, हक्कांसाठी लढण्याची प्रेरणा मिळाली आणि अनेक सामाजिक चळवळींना नवी दिशा मिळाली. पुढे याच विचारांचा प्रभाव भारतीय संविधानाच्या निर्मितीतही दिसून आला.
आजच्या डिजिटल युगातही ‘बहिष्कृत भारत’चे विचार तितकेच प्रेरणादायी आहेत. समता, न्याय आणि बंधुतेसाठी लढणाऱ्या प्रत्येकासाठी हे एक मार्गदर्शक ठरत आहे.